“Bu kriz turizmi nasıl etkileyecek?” yerine
“Türkiye turizmi neden İspanya kadar az etkilenemiyor?”
“Özel Haber” Gazeteci Naci İŞLER:” Orta Doğu’da her savaş çıktığında Türkiye turizm sektöründe aynı soru yeniden gündeme gelir:
“Bu kriz turizmi nasıl etkileyecek?”
Rezervasyonlar düşer mi? Uçuşlar iptal olur mu? Otellerde doluluk oranı geriler mi?
Oysa belki de artık yanlış soruyu soruyoruz. Asıl soru şu olmalı: Aynı Akdeniz havzasında yer alan iki büyük turizm ülkesi olan Türkiye ve İspanya neden krizlerden bu kadar farklı etkileniyor?
Türkiye Orta Doğu’ya komşu, İspanya ise Akdeniz’in batısında. İlk bakışta farkın nedeni coğrafya gibi görünebilir. Ancak gerçek mesele bundan çok daha derinde. Turizmde asıl farkı yaratan şey coğrafya değil, sistemdir.
İspanya turizmi uzun yıllardır dayanıklı bir model üzerine kuruludur. Bu modelin üç temel ayağı vardır: güçlü bir iç turizm hareketi, yüksek harcama gücüne sahip yerli turist ve farklı pazarlara yayılan dengeli bir talep yapısı.
Türkiye ise turizmde büyümesini büyük ölçüde dış talebe dayandırdı. Bu strateji uzun süre başarılı oldu. Ucuz uçuşlar, paket tur sistemi ve hızla artan yatak kapasitesi Türkiye’yi Akdeniz’in en hızlı büyüyen turizm ülkelerinden biri haline getirdi.
Ancak bu modelin bir zayıf noktası var: dış pazarlara aşırı bağımlılık.
Jeopolitik bir gerilim, bölgesel bir savaş, ekonomik bir kriz ya da güvenlik algısındaki küçük bir değişim bile turizm talebini hızla etkileyebiliyor. Çünkü talebin büyük bölümü ülke dışından geliyor.
Oysa Türkiye turizminin elinde kriz zamanlarında devreye girebilecek üç büyük güç bulunuyor. Sorun bu güçlerin yeterince stratejik kullanılmamasında yatıyor.
Tur operatörleri: Görünmeyen ama kritik ortaklar
Türkiye turizminin büyümesinde Avrupa merkezli tur operatörlerinin rolü çoğu zaman yeterince konuşulmaz. Oysa Almanya’dan Hollanda’ya, İngiltere’den İskandinav ülkelerine kadar birçok pazarda Türkiye uzmanı tur operatörleri onlarca yıldır Türkiye’yi satıyor.
Türk Hava Yolları ve charter uçuşlar gerçekleştiren özel havayolları ile birlikte bu şirketler Türkiye turizminin uluslararası dağıtım ağını oluşturuyor.
Bu aktörler yalnızca paket tur satan aracılar değildir. Onlar Türkiye turizminin gerçek stratejik ortaklarıdır.
Kriz dönemlerinde yapılması gereken şey fiyatları hızla düşürmek değildir. Asıl yapılması gereken tur operatörleri, havayolları ve oteller arasında güçlü bir koordinasyon kurmaktır.
Turizmde talep ortadan kaybolmaz. Sadece yön değiştirir. O yönü yeniden Türkiye’ye çevirecek olan şey güçlü pazarlama stratejileri ve doğru iş birlikleridir.
İç turizm: Türkiye’nin ihmal edilen gücü
Türkiye’de turizm tartışmaları neredeyse tamamen yabancı turist sayıları üzerinden yürür. Oysa dünyanın en güçlü turizm ekonomilerinde iç turizm sektörün omurgasını oluşturur.
İspanya’da, Fransa’da ve İtalya’da milyonlarca insan her yıl kendi ülkelerinde tatil yapar. Bu sayede dış pazarlarda yaşanan dalgalanmalar turizm sektörünü tamamen sarsmaz.
Türkiye ise 85 milyonluk nüfusuna rağmen iç turizmin potansiyelini hâlâ tam olarak kullanabilmiş değildir.
Oysa ulaşım altyapısı gelişmiş, dört mevsime yayılan turizm çeşitliliğine sahip bir ülkede iç turizm çok daha güçlü bir rol oynayabilir. Gastronomi rotaları, kültür ve arkeoloji turları, doğa turizmi, kısa hafta sonu tatilleri…
Bütün bunlar turizm ekonomisinin sürekliliğini sağlayan unsurlardır.
Ekonomik kriz dönemlerinde devlet iç turizmi destekleyici politikalar da geliştirebilir. Düşük faizli tatil kredileri, çalışanlarına tatil imkânı sunan şirketlere vergi teşvikleri veya sezon dışı kampanyalar iç turizm hareketini ciddi biçimde canlandırabilir.
Diaspora: Türkiye turizminin en büyük pazarlama ağı
Türkiye turizminin en az konuşulan ama en güçlü potansiyellerinden biri ise Avrupa’daki diasporadır.
Almanya, Fransa, Hollanda ve Avusturya başta olmak üzere Avrupa’da yaşayan milyonlarca Türkiye kökenli insan yalnızca yaz aylarında memleketlerini ziyaret eden gurbetçiler değildir. Onlar aynı zamanda Türkiye’nin doğal turizm elçileridir.
Nitekim 1990’lı yıllardan itibaren Avrupa’dan Türkiye’ye yönelik kitle turizminin gelişmesinde diaspora girişimcilerinin büyük rolü olmuştur. Bugün Avrupa’da faaliyet gösteren birçok tur operatörü ve seyahat acentesinin arkasında bu girişimci kuşağın imzası vardır.
Doğru stratejilerle diaspora Türkiye turizmi için en istikrarlı pazarlardan biri haline gelebilir.
Krizler turizmi değil, turizm modelini test eder
Turizm sektörü krizlere yabancı değildir. Savaşlar, ekonomik dalgalanmalar, salgınlar ve siyasi gerilimler turizm tarihinin bir parçasıdır.
Ancak kalıcı olan krizler değil, ülkelerin kurduğu turizm modelidir.
Türkiye turizmi yalnızca dış pazarlara bağımlı bir yapı olmaktan çıkıp üç güçlü dayanağa yaslanabilirse krizlerden çok daha az etkilenir: güçlü tur operatörü ağları, canlı bir iç turizm pazarı ve dünyanın dört bir yanına yayılmış geniş bir diaspora.
Sonuçta krizler turizmi değil, turizm politikalarını test eder.
Ve belki de artık sormamız gereken soru şudur:
Türkiye turizmi krizlerden şikâyet etmeye devam mı edecek, yoksa kendi gücünü keşfeden daha dayanıklı bir modele mi geçecek?