Nevşehir’in Göreme beldesinde, Açık Hava Müzesi girişinde bulunan tarihi kaya kilisenin yamacındaki kaya oluşumlarının iş makineleriyle kırılması tepki çekti. Can kaybıyla sonuçlanan kaya düşmesinin ardından gerçekleştirilen müdahalenin hangi bilimsel rapor, proje ve izinlere dayandığı tartışma konusu oldu. “İnsan hayatını korumak ile tarihi mirası korumak birbirinin alternatifi değildir” diyen vatandaşlar, olayın tüm yönleriyle araştırılmasını istiyor.
NEVŞEHİR – Kapadokya’nın binlerce yıllık doğal ve kültürel mirası, Göreme’de gerçekleştirildiği öne sürülen müdahaleyle yeniden gündeme geldi. Göreme Açık Hava Müzesi girişinde, otopark olarak kullanılan alanın üst kısmında bulunan 4898 parselde, 29 Ekim 2026 tarihinde meydana gelen kaya düşmesi sonucu yaşanan can kaybı tüm Türkiye’yi yasa boğdu.
Ancak yaşanan acı olayın ardından bölgede gerçekleştirilen çalışmalar, bu kez tarihi ve doğal mirasın korunması konusunda ciddi soru işaretlerini beraberinde getirdi.
İddiaya göre, birinci derece doğal sit ve birinci derece arkeolojik sit alanında bulunan tarihi kaya kilisenin yamacındaki kaya oluşumları, paletli ekskavatöre takılan kırıcı kullanılarak parçalandı. Müdahalenin hangi teknik incelemeler doğrultusunda gerçekleştirildiği ve gerekli koruma süreçlerinin işletilip işletilmediği ise henüz açıklığa kavuşmadı.
BİLİMSEL İNCELEME VE KORUMA İLKELERİ UYGULANDI MI?
UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Kapadokya'nın korunması, yalnızca doğal oluşumların değil, binlerce yıllık insanlık tarihinin izlerini taşıyan kaya kiliselerin, fresklerin ve arkeolojik dokunun da gelecek nesillere aktarılması açısından büyük önem taşıyor.
Böylesine hassas bir alanda gerçekleştirilecek her türlü müdahalenin bilimsel veriler, teknik raporlar ve koruma ilkeleri çerçevesinde yürütülmesi gerekiyor.
Özellikle kaya düşmesi riski taşıyan oluşumlarda, öncelikle kayaya en az müdahaleyi esas alan yöntemlerin değerlendirilmesi önem taşıyor. Riskli kaya kütlelerinin bilimsel incelemelerle belirlenmesinin ardından spanzet gibi sistemlerle geçici emniyet tedbirleri alınması, hasar analiz paftalarının hazırlanması ve uygun müdahale projelerinin oluşturulması gerekiyor.
Bu süreçte alternatif yöntemlerin değerlendirilmesi ve gerekli onayların alınmasının ardından saha uygulamasına geçilmesi, kültürel mirasın korunmasının temel ilkeleri arasında yer alıyor.
GEÇMİŞTE BİR PERİBACASININ ŞAPKASI İÇİN BİLE ALTERNATİF YÖNTEMLER ARAŞTIRILMIŞTI.
Kapadokya Alan Başkanlığı tarafından geçmiş yıllarda bölgede gerçekleştirilen koruma ve güçlendirme çalışmaları, bu konuda bilimsel yaklaşımın önemini ortaya koyan örnekler barındırıyor.
Nitekim geçmişte bir peribacasının şapkası üzerinde bulunan serbest durumdaki kaya parçasının kaldırılması gündeme geldiğinde dahi alternatif müdahale yöntemlerinin araştırılması istenmiş, bilimsel çalışmalar tamamlanmadan müdahaleye izin verilmemişti.
Bu örnek, Kapadokya'nın eşsiz doğal ve kültürel dokusunun korunmasında ne kadar hassas davranılması gerektiğini bir kez daha gösteriyor.
PEKİ, GÖREME'DEKİ MÜDAHALEDE NEDEN AYNI HASSASİYET GÖSTERİLMEDİ?
Göreme'de kaya düşmesi sonrasında gerçekleştirilen müdahalenin kapsamı ve yöntemi kamuoyunda tartışma yaratırken, yanıt bekleyen sorular da giderek artıyor.
Tarihi kaya kilisenin yamacındaki kaya oluşumlarına müdahale edilmeden önce ayrıntılı jeolojik ve teknik incelemeler yapıldı mı?
Hasar analiz raporları ve müdahale projeleri hazırlandı mı?
Alternatif koruma ve güçlendirme yöntemleri değerlendirildi mi?
Kapadokya Alan Komisyonunun gerekli onayı alındı mı?
Uygulama kararı hangi kurum ve yetkililer tarafından verildi?
İş makineleriyle gerçekleştirilen kırma işleminin kültürel ve doğal miras üzerindeki etkileri incelendi mi?
Bu soruların yanıtlanması, yalnızca yaşanan olayın aydınlatılması açısından değil, Kapadokya'daki diğer tarihi ve doğal oluşumların geleceği açısından da büyük önem taşıyor.
CAN GÜVENLİĞİ DE TARİHİ MİRASIN KORUNMASI DA MÜMKÜN
Can kaybıyla sonuçlanan bir olayın ardından önceliğin insan hayatını korumak ve yeni riskleri ortadan kaldırmak olduğu tartışmasız bir gerçek.
Ancak insan hayatının güvence altına alınması ile binlerce yıllık kültürel ve doğal mirasın korunması birbirine karşıt iki sorumluluk değil.
Aksine, her iki sorumluluğun da bilimsel, teknik ve koruma odaklı yöntemlerle yerine getirilmesi gerekiyor.
Kapadokya'daki kaya kiliseler, peribacaları ve doğal kaya oluşumları yalnızca bölgenin turizm değerini oluşturmuyor; aynı zamanda insanlık tarihinin ortak hafızasını temsil ediyor.
Bu nedenle Göreme'de gerçekleştirilen müdahalenin tüm yönleriyle incelenmesi, dayanak oluşturan rapor ve izinlerin kamuoyuyla paylaşılması, varsa ihmal ve usulsüzlüklerin ortaya çıkarılması bekleniyor.
KAPADOKYA'NIN KORUNMASI, TARİHİ DEĞERLERİN İŞ MAKİNELERİYLE ORTADAN KALDIRILMASINA GÖZ YUMMAK DEĞİL; EN ZOR KOŞULLARDA DAHİ BU MİRASI YAŞATACAK BİLİMSEL VE SORUMLU ÇÖZÜMLER ÜRETMEKTİR.
Kamuoyunun beklentisi açık: Yaşanan olayın ve sonrasında gerçekleştirilen müdahalenin bütün yönleriyle araştırılması, bilimsel ve idari süreçlerin şeffaf biçimde açıklanması ve sorumluluğu bulunan kişiler hakkında gerekli işlemlerin yapılması.
Çünkü kaybedilen yalnızca bir kaya oluşumu değil; Kapadokya'nın binlerce yıllık tarihinden, insanlığın ortak kültürel mirasından bir parçadır.
📩 İletişim: [[email protected]]
